SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE MÂTURÎDÎLİK-EŞ’ARÎLİK İLİŞKİSİklm yayınları, 17 Tem 2025 - 360 sayfa Temel İslâm bilimlerinin en önemli disiplinlerinden birisi olan İslâm Mezhepleri Tarihi; İslâm dini içerisinde siyasî ve itikadî amaçlarla ortaya çıkmış, farklı inanç ve düşünce gruplarını tarafsız bir şekilde inceleyen bir bilim dalıdır. İslâm Mezhepleri Tarihi, ele aldığı mezheplerin tarihsel süreç içinde teşekkülünü, gelişimini, dönüşümünü ve karşılıklı etkileşimlerini ortaya koymayı amaçlar. Bu bağlamda Ehl-i Sünnet’in iki ana kolunu oluşturan Mâtürîdîlik ve Eş’arîlik mezhepleri, ortaya çıktıkları ilk dönemlerden itibaren karşılıklı etkileşim içerisinde olmuştur. Hazırlanan bu çalışma, Mâtürîdîlik ve Eş’arîlik mezhepleri arasındaki ilişkiyi Selçuklular döneminin dinî, siyasî, sosyal ve kültürel unsurlarını dikkate alarak objektif bir bakış açısıyla ele almaktadır. “Selçuklular Döneminde Mâtürîdîlik-Eş‘arîlik İlişkileri” başlıklı bu eser, Selçuklular döneminde İslam düşüncesi içerisinde önemli bir yere sahip olan Mâtürîdîlik ve Eş‘arîlik mezheplerinin karşılıklı etkileşimini tarihî, siyasî, sosyo-kültürel ve ilmî bağlamda incelemeyi amaçlamaktadır. Bu eser, giriş ve dört ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun genel çerçevesi çizilmiştir. Birinci bölümde, Selçuklu Devleti'nin uyguladığı mezhep politikaları ve bu politikaların sonuçları ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. İkinci bölümde, Selçuklular Döneminde Mâtürîdîlik-Eş‘arîlik mezheplerinin Selçuklu Coğrafyasında yayılışı ve karşılıklı etkileşimi incelenmiştir. Üçüncü bölümde, Selçuklu yöneticilerinin Mâtürîdîlik-Eş‘arîlik etkileşimindeki belirleyici rolleri değerlendirilmiştir. Ayrıca dönemin ilmî yapısını şekillendiren medreselerin söz konusu mezhep ilişkilerine katkısı, Şiî-Bâtınî düşüncesi ile diğer dinî-siyasî akımların bu etkileşim üzerindeki etkileri kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiştir. Dördüncü ve son bölümde ise Selçuklular dönemindeki Mâtürîdîlik-Eş‘arîlik ilişkilerinin fikrî temelleri çerçevesinde, her iki mezhebin önde gelen temsilcileri incelenmiş; bu âlimler arasında cereyan eden ilmî tartışmalar ve bu tartışmaların yoğunlaştığı kelâmî meseleler, karşılaştırmalı analiz yöntemiyle ele alınarak sistematik bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bu eserin ortaya çıkmasında bilgi, tecrübe ve destekleriyle bana yol gösteren Prof. Dr. Sayın Dalkıran ve Doç. Dr. Yasin ULUTAŞ başta olmak üzere tüm hocalarıma en içten teşekkürlerimi sunarım. Son olarak bu çalışmanın, Mâtürîdîlik-Eş‘arîlik üzerine yapılan akademik araştırmalara katkı sağlamasını ve konuya ilgi duyan araştırmacılar için faydalı bir kaynak olmasını temenni ederim.
Haziran-2025 Feyzullah DÜNDAR |
