Sayfadaki görseller
PDF
ePub
[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Cistaiga

;"pod ów czas i do zastępo7, do zaopas przed władza

sb światowych W S T E P. o pod wyzsza

ey' Książąt Hoá iędzy któremi

l'ów i Barnayta ia c historyą drukarń krakowlosem i poku 1813. a pózniey 'historya drukarni w Polscze 1 hra twie wtrzech tomach z roku 1826. przez uczonego Irze.. go Samuela Bandtkie napisaną, podziwiałem się ogromney i mozolney pracy tego szanownego męża, któ ry z niezmordowaną gorliwością zaiał się tym oschłym przedmiotem.

Aczkolwiek przeięty byłem uwielbieniem dla zasług iego w tym zawodzie; zdawało mi się przecież, że wiadomość o drukarniach rusko-słowiańskich nazbyt letko w dziełach iego zakryslona, że w Polscze i Litwie, gdzie dwie trzecie części mieszkańców do pokolenia ruskiego należało, i obrządek wschodni wyznawa." ło, chociaż literatura tego pokolenia nie była zbyt świętną, a przynaymniey'nie świecka, drukarni i druków więcey bydź musiało. Zwłascza że mi wiadomo, iż naypierwsze druki słowiańskie w królestwie niegdyś pol. skim, w tém narzeczu zaprowadzone były. Pomysliłeın przeto, że tylko Rusin, Słowianin, wyśledzeniem pa miątek byłych i zgasłych drukarni ruskich zaiąć by się powinień.

W roku 1830. obrany będąc Prefektem drukarni Institutu Stauropigiańskiego we Lwowie, i zbieraiac

roniki tegoż Zakładu, przetrzasłem i ozostałe od znisczenia czasu i niesczę. ów, sczątki ruskich, polskich i łacinskich iegdyś znakomitego archiwum, które gdyachowane były do czasów teraznieyszych, erne zapasy do historyi miasta Lwowa, dniego i narodu'czerwono-ruskiego tu.

Obok tey pracy to wszystko cokolwiek druków ściągało się, osobno skryslałem,

ego zatrudnienia, iest ninieysze badanie utukarniach rusko-słowiańskich w królestwach Gali. cyi i Lodomeryi...

Niżeli przystąpię do sczegółowego opisania dru. karń rusko-słowiańskich w Galicyi, muszę w krótkości przytoczyć na dokumentach oparty rys, niegdyś bractwa, a teraz Instytutu Stauropigiarskiego we Lwowie.,, które ze względą na swą drukarnię, o którey dotậd ani uczony. Dubrowski, ani Bandtkie niepodali dostateczney wiadomości, prawie ze wszystkiemi drukarniami ruskiemi w Polscze, albo w stosunkach, albo w zaciętych zostawało sporach. Bez tey bowiem wiadomości, nie byłbym w stanie dokładnego dac obrazu o tym przedmiocie.

Podług zwyczaiu Kościoła wschodniego na Rusi, istniało, od niepamiętnych wieków bractwo cerkiewne w nieście Lwowie przy cerkwi Uspienia Panny Maryi (wołoską zwaney), z miesczan lwowskich składaiace się. - Cel bractw podobnych iest znany. Bractwo to oprócz prowizorstwa i opieki nad cer. kwią mieyską, miało sobie poruczore prowizorstwo i opiekę įnonasteru Bazylianów, na przedmieściu dawniey krakowskim, teraz żółkiewskim Sgo Onufrego.

Zakonnicy albowiem "ściśleyszych reguł;"pod ów czas nietrudnili się światowemi rzeczami, i do zastępowania siebie w podobnych przedmiotach, do zaopatrywania w potrzeby życia i obrony przed władza świecką, poddawały się pod patronat osób światowych Bractwo zaś samo lwowskie , "zostawało pod wyzszą obroną Książąt z Ostroga," a sczególney" Książąt. Hos spodarów Multańskich' i' Wołoskich, między któremi Aleksander IV, tudzież inni z domu Mohilów i Barnawskich z sczególnieyszą pieczołowitością losem i powodzeniem cerkwi stąd ( wołoską) nazwaney, i bractwa przy niey będącego zaymowali się Еро. ka ta' czynności bractwa' kończy się z rokiem 1585. Celnieyszy dokument tey epoki iest przywiley Króla Kazimierza IV. z roku 1439. którego oryginał wprawdzie zaginął; wzmianka iednakże o'nim, w księdze' bractwa litera C. pod liczbą Indexu 435. nă karcie 3. w inwentarzu 'archiwalnym roku 1601. spisanym, znayduie się. — Aże zamiarem tey rozprawy są drukarnie i druki, przeto umiescza się s tey epoki w notach na końcu pod liczbą 1. i 2. wypis z inwentarza roku 1579. owych książek, które na ow czas tak w cerkwi S. Onufrego iako i mieyskiey znaydowały się. Posłuży on może bydź, w swoim czasie do wykrycia dawnych drukarni ruskich.

Epoka druga dzieiów bractwa zaczyna się z 1586. a kończy się z 1709. 'rokiem, w którym toż do unii s Kościołem rzymskim przystąpiło.

Około roku 1580. pracowano iuż w Polscze nad połączeniem cerkwi wschodniey s Kościołem zachodnim. To spowodowało Patriarche carogrodzkiego, iż zaiął się czynnie utrzymaniem Rusi przy wschodnim wyzna

Wyprawiony od niego. ,w te: strony. Joachim Patriarcha Antiochii dla zagrzania wyznawców do wytrwałości w wierze, między inenmi użytemi środka. mi, przybywszy do Lwowa ,, uporządkował owe bra. ctwo w nowym kształcie, przepisawszy mu reguły urządzenia i zachowania się; które to reguły Je. remiasz Patriarcha carogrodzki nietylko zatwierdził, lecz 'nadto bractwu tytuł Stauropigion nadał, s pod władzy biskupa wyłączył, i Korporacyą te za iedynie od siebie zawisłą ogłosił. . Joachim Antiocheński usiłował przy tém, skłonić bractwo, ażeby drukar. nia i szkołę, w któreyby greckiego i ruskiego ięzyka uczono, zaprowadziło ;, co rzeczywiście do skutku przyszło, drukarnia zakupiona, a do dawania nauk w powyzszych içzykach sprowadzony s Carogrodu Arcybiskup Demotyki Arseniusz' zapewne rodem Sło. wianin, który nauczycielstwem w szkole brackiey zaiął się, i wielu mężów w naukach ukształcił, a między innemi Joba Boreckicgo, który po nim w obowiązkach Rektora szkoły nastąpił, a pozniey na godność Metropolity Kijowskiego wyniesiony został. — Cel uporządkowania bractwa był ten, ażeby utworzyć moralne społeczeństwo, któreby niezawi. słym będąc od Biskupów, częstokroć za innym idą. cych przekonaniem, ziednoczonemi siłami unii opierać się mogło.

- Do tad bractwo iedynie z miesczan lwowskich składaiące się, broniło tylko praw miesczan narodu ruskiego, od chwili zaś uporządkowania, wstąpiło do towarzystwa mnostwo obywateli ziemskich i znakomitych Panów, iako to: książęta Wiszniowieccy, Rużyńscy, Ostrogscy, Korniaktowie i inni, a na ow

« ÖncekiDevam »