Sayfadaki görseller
PDF
ePub

JCTI ET ANTECESSORIS IN ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA

COMMENTARIORUM

AD PANDECTAS

LIBRI QUINQUAGINTA,
In quibus, præter Romani Juris principia ac controversias illustyjøpes,Tjus

etiam hodiernum, & præcipuæ Fori Quæstiones excutimtar

www

KIROMA

N. 42
Via Yaladier

ESIAS

EDITIO QUINTA VENETA
PRIORIBUS EMENDATIOR ET AUCTIOR
Cui nempe praeter V. CI. CASPARI BURMANNI Vitae Auctoris Narrationem, et Inancem
Generalem Titulorum, et Materiarum, in sex Tomis contentarum,

NUNC PRIMUM ACCEDUNT
Alii duo Tractatus de FAMILIA ERCISCUNDA, et de JURE MILITARI, qui simul

cum praedicto Indice constituunt Tomum Septimum.

[merged small][graphic][merged small][merged small]

LECTORI BENEVOLO .

Cum ante annos octodecim ( scil. an. 1680. [ cepisse, tamen quia is mihi præcipue, non Hæc enim scribebat Auctor an. 1698.) Com- ita aliis notus fuisset, vulgatam sequi mapendio Juris juxta Pandectarum seriem com- lui Pandectarum seriem, nulli vel mediocriponendo incubui, id mihi negotii unice da- ter in Jurisprudentia versato ignotam; ut tum credidi, ut verbis paucis multa com- ita quisque suos academicos repetens laboplecterer , quæ in institutionis privatæ u- res, in sede propria inveniat, quæ tum cersum auditoribus fili Ariadnei instar essent. ta tum controversa ad istam pertinent juEx quo scribendi genere uti nullam mihi ris partem. Si quæ tamen aut alieno ego captavi gloriam, sed solam intendi eorum forte loco tractaverim, aut res una pluriutilitatem, qui Theinidis sacris se initian-bus in locis (ut sæpe fit) apte explicari dos præbituri essent; ita menm institutum potuerit, & id non ubique a me adnotatum aliis baud displicuisse viris clarissimis, appareat; (licet & in eo diligentiam adhimihi gratulor, qui șive meo, sive alieno buerim, ne id negligeretur) aut denique miexemplo, publico certe juventutis bono sti- nus alicui in promptu sit Digestorum memulati, non ita pridem eandem secuti ratio- thodus, erit tandem subsidio index locuplenem, sua juris civilis principia, secundum tior, industria satis tædiosa a me composiordinem Digestorum, suam compendiosam tus, qui huic defectui vel meo, vel tuo, Pande&arum tra&ationem typis vulgarunt. benigne Lector, medeatur. Difficile & arNunc Commentarium pleniorem publici Ju-duum quid a me tentatum, haud ibo infiris facturus, consaltum censui de tractatio- cias, nec dissimulabo, obrepsisse menti senis ordine pauca præfari. Neque enim te pius operis cæpti deserendi propositum. Sed latere velim, Lector candide, aliquando ma-l vicit iterum, animosque addidit utilitas, teriarum selectiorum mihi arrisisse expla- quam huic scribendi generi inesse persuasus nationem , subinde ventilationein illustrium sum; vicit de meis & olim & nunc audiRomani & hodierni Juris quæstionum. Sed toribus, reliquisque, quibus hæc prodesse cum in illis quidem misceri sæpe plura poterunt, bene merendi desiderium; vicit aliunde debeant , ac digressiones fieri, in honor stationis, quam teneo, quamque tuehisce

vero feliciter excutiendis præmit-ri volui, debui, ne viderer prorsus obscure tenda ac subsumenda certa principia , nec egisse; vicit odium inertiæ mollis & illiad eas illotis quasi manibus ac sine qua- beralis; quam ati monitis frequentibus &dam mentis præparatione videretur acceden- vertere ac averruncare studui ab illis, qui dum: tandem in methodicam universi Jucis mez curæ commissi sunt, ita maxime opeexplicationem proclivior esse coepi, in qua ram mihi dandam censui, ne turpis ignavia evitari facile posse superiora in aperto est. culpa doctorem argueret, alios ad laboranBe quamvis baud difficulter meis memet dum, currendum, desudandum in bonæ menipsom numeris, ut ita dicam, adstringere po- tis palæstra, adeoque ad meliora, stimulantuissem, ac peculiarem mibi ordinem con- tem.

ܪ

Ita autem in titalorum singulorum enar-nes discussisse, non ita quotidianum in Foratione versatus fui, ut præmissis tum Ro-ro usum præbentes, quibusque adeo sordet, mani tum hodierni Juris principiis ac regu- quicquid de jure Quiritium, tersum licet lis, sæpe per suas rationes expositis, sub- nitidumque, promitur ; sed et his, quos ofjunxerim notabiliores plerasque factorum fendet, quod post explicitam civilein Rospecies in legibus occurrentes, aut extra le-inanorum sapientiam spinosa addiderim fogum Romanarum tabulas usum in Forori dubia, quasi minus commoda theoriæ præbentes; & eas quidemi, quæ parum am- cum praxi mistura esset, nec utraque satis biguæ, paucis assertas, dubias vero magis- apte in una posset sede morari. Facilem que controversas disquisitione pleniore ad- quidem esse principioruin hodierni juris adhibita suis rationibus stabilitas, a diffi- notationem, nemo sanus ibit inficias, cum cultatibus ac objectionibus liberatas ; con- et facilis primorum elementorum Juris ciciliatis Jurisconsultoruin responsis, aut Prin- vilis propositio sit; sed eas, quæ illa occipum placitis , quorum videbatur pugna casione succreverunt, per omnem juris maesse. Auctores addidi, non aliena fide', sed teriam dispersas theoriæ ac Fori controvermea, postquam prius ipse loca inspexi ac sias explicuisse, Jurisque recepti reddidisse Jegi; nec quos potui promiscue, sed se- rationes, ne, quæ nunc obtinent, ex errore lectiores, atque etiam magna ex parte re- magis atque corruptela, quam justa consuecentiores. probatæ eruditionis ; quos felicius tudine viderentur introducta, si qui leve puratiocinio, non solo legum dictamine nudis. tent, modestius forte judicaverint, ubi peque aliorum - dictis, Jurisprudentiam no- riculum facere instituerint, ac inexhausti lastram exornasse com peri; tum ut honesta boris opus deprehendent, imo latissimum, eorum, per quos profeci, commemoratione ac prope sine termino expatiandi campum; qualem qnalem accepti beneficii gratiam quem ego ingredi ausus, si non ut oportet sependam, debitamque singulis tribuam lau- emensus sum, veniam audacis facti rogo; etdis portionem; tum, ut quisque, si usus e- iam, ut opinor', haud gravate penes eos xigat, non mihi soli credat, sed ad inspi- impetraturus, qui laudabiles aliorum conacienda commendatissima virorum doctorum tus juvare ac his benigne favere solent, etmonumenta invitetur, indeque petat ac di- iam non improbantes voluntatem in iis quiscat insuper alia, quæ sibi ad opinionis ac bus vires desunt, quasi in magnis vel vocausæ, quam suscepit defendendam, patroci-luisse aliquid, honestum laudeque sua haud nium profutura putat. Alios scilicet ratio destituendum sit. Dum autem Compendii ducit, alios non parum movet, aut saltem mei vestigia in hoc pleniore Commentario confirmat, virorum clarorum auctoritas : un- passim fere lego, nemo mirabitur, quod, de & a rationé exordiendum duxi, in ex- dum dies diem docet, candide confessus nunc remplis & auctoritate aliorum desino. Non sim, in uno alteroque loco displicere ea quæ Doctorum numero, sed ratione, legibus, mo- ante a me scripta sunt. Etenim, uti illorum ribus, consuetudinibus, dimicandum esse, ne-odi socordiam, qui, quidquid ab alio recte que ex multitudine auctorum, quid æquius vel perperam dictum inveniunt, obsequio & melius sit, oportere judicari, Justinianus deformi cæcoque velut impetu amplectunex vero Scripsit (L. 1, §. 6, C.de veteri ju- tur: ita nec propriarum opinionum ante conre enucli): sed si rationes moveant, est, ceptarum adeo tenax aut. venerator suin, quod gratuleris tibi plaudasque, si et alioquin errata corrigere, ac in melius reformarum consensum habeas.

re, laudi ducam, et ingenui esse existimem. Ceterum sociandum censui Romanæ Ju- In nullo penitus aberrare, Divinitatis porisprudentiæ explanationem cum hodierni tius, quam mortalitatis esse, Imperator asJuris tractatione, iis inductus rationibus, quas seruit, et secundum Senecam in solo Deo aliquando publica oratione de jungenda Ro- diminutio majestatis foret confessio erroris, mani et hodierni Juris scientia proposui : ac poenitenda fecisse; dum necesse est, ei ex quibus facile satisfiet, non illis tantum, eadein placere, cui nisi optima placere non quibus ingratum atque superfluum videri possunt. At homines sumus quotquot scriposset, difáciles Theoriæ Romanæ quæstio bimus, et ob id bumani nihil a nobis alies

[ocr errors]

num esse fateri cogimar. Errare humanum plausibilia ac laude digna, alia ad coinmuest, sed in errore cum contumacia perseve- nem vitæ usum comparata magis, nemo, ut rare jam monitum, meliusque edoctum, et opinor, vitio vertet, quod inibi in hoc scriptio inanibus ludibriis effugia quærere, bruti ma- nis genere Jurisconsultum agenti, præ cetegis, quam hominis, insani, quam sapientis est. ris ea, quæ juris ac consuetudinis sunt, & Admoneri bonus gaudet, at correptorem pes- forensem redolent disciplinam , explicare simus quisque ægerrime patitur. Ñeininem in- pensiculatius & ex professo tractare propogenuum de veritate certantem succubuisse pu- situm fuerit; cetera, quæ ad antiquitates spetet;sat quippe laudis habiturum, si vel ipso ctant, quorainque tenues tantum in nostro Juprius oppugnante tandem veritas emergat, et ris corpore, plures in fragmentis veterum bona causa triumphet; ac vincit abunde, qui apparent reliquiæ, summo tantum digito teita sese vinci patitur, sequiturque meliora. tigerim, subjunctis illorum nominibus, qui Quicquid agimus ad docendum publice con- circa hæ: luculenter ac præclare operam stituti, id Spartæ exornandæ, Jurispruden- navarunt, ut quisque ex iis velut fontibus tiæ excolendæ ac pro virili illustrandæ, ultra hauriret, quibus aut proficere se aut juventutis adjuvandæ, quin et subinde pro- delectari posse putat, ubi gravibus jurisvectiorum in intricatis instruendorum gratia prudentiæ præceptis, difficilibus & impediagimus. Absit, ut hos nostra pertinacia con- tis praxeos controversiis fatigatam mentem tra bonam fidem in errorem trahere, vel reficere, & per amaniora humaniorum latijam in eo bærentes retinere quodam quasi fandia, varietate sua tædium discutientia, servitutis jugo attentaremus, ut doceremus spatiari visum fuerit. Quod si quem in errare, dum ipsi nollemus videri in ullo neis nova subinde offendant vocabula, ex lapsi esse; atque ita artem nostram pulcher- media praxi deprompta, & Juri hodierno trarimam, religiose casteque colendam, quadam dendo adhibita, veniain forte dabit, si covelut hæresi aut superstitione pollueremas gitaverit, in pragmaticorum scriptis, magna scientes; sive secuti fuerimus opiniones er- ex parte minus Latinis notamque barbarici roneas auctorum gravium, sive ipsi primi, evitare non valentibus, frequenter versanti ingenii fiducia freti, nosmet ipsos in erro-excidere haud difficulter potuisse verbum rem dederimus præcipites. Quin potius il- aureo sæculo non probatum; cum et ipse lustria nostrorum Jurisconsultorum sequa- Seneca, Romanus licet ac eloquentiæ studiis mur exempla, candorem, integritatem : Pa-apprime addictus, conquestus aliquando fuepinianum imitemur, qui sibi aliquando ea rit, non facile Latina sibi verba succurrere, placuisse scribit, a quibus postmodum re- dum ipsum barbarorum inconditus graviscessit, in contrariam tractus sententiam for- que sonus circumsonabat : præterquam quod tiore Sabini ratione (L. 6, ff.de servis expor- ea, quæ Romanis fuere nota, Roinano quotand. &c. vel contra): Ulpiani premamus ve- que sermone tractata lector inventurus est, stigia, qui se memorem ajebat ejus, quod in solis iis, quæ Latio ignota, verba artis aliquando scripsisset, patrem in aliqua fa. recentiora. Ut enim illorum institutum non cti specie cogi non potuisse, ut filium e- probo, qui omnem spernunt elegantiam, et, manciparet, nunc tamen putare, illum extra cum possent ornatius cultiusque dicere aut ordinem ad id compellenduin (L. 92, ff. de scribere, trivialem humilitatem studiose afcondit. & demonstrat). Quanquam nec du- tectant, ita nec molestissimos illos Latini bium est, quin et aliorum dissensu sæpe ma- sermonis exactores laudare queo, qui recengis quis in suis confirmetur, ut veritati con- ter inventa & excogitata antiquis tantuin sentaneis, dum animadvertit, viros doctis- verbis, licet per durissimos tropos aut pesimos, nihil intactum relinquere solitos, quod ripfrasticas verborum ambages, obscuritatem opinioni suæ posset subservire, nihil tamen insignem legenti parientes, exprimenda cenadduxisse, propter quod ab iis, quze semel sent; & in tractandis artibus ac disciplinis, placuerunt, recedendum foret.

in dies incrementa nova capientibus, horQuia vero studia alia in primis priva- rent, ad vocis non Ciceronianæ mentionem, tim ad voluptatem, publice ad ostentatione novis quidein rebus imposita per artis nem exercentur, grata suis amatoribus et peritos nomina convenientia, usuque jam va

« ÖncekiDevam »